Een mooie brochure die een screenreader leest als een reeks losse letters, sluit lezers buiten en kan je organisatie in de problemen brengen. Toegankelijkheid is geen extra laag achteraf, maar een manier van opbouwen. In dit artikel lees je wat een PDF-brochure toegankelijk maakt, hoe je dat concreet aanpakt, en welke fouten de screenreader in de war brengen.
Waarom toegankelijkheid ertoe doet
Mensen die blind of slechtziend zijn, gebruiken een screenreader die de PDF hardop voorleest of naar een brailleleesregel stuurt. Zo’n programma leest niet wat er visueel staat, maar wat er in de structuur van het bestand zit. Een platte, ongetagde PDF heeft die structuur niet en wordt onbegrijpelijk. Twee referentiekaders zijn hier leidend: de WCAG-richtlijnen van het W3C en de PDF-UA-standaard (ISO 14289) specifiek voor PDF.
Wat een PDF toegankelijk maakt
Tags en leesvolgorde
Een toegankelijke PDF is ‘getagd’: elk element weet wat het is, een kop, een alinea, een lijst of een tabel. De leesvolgorde bepaalt in welke volgorde de screenreader het uitspreekt. Bij een brochure met kolommen of tekstvakken klopt die volgorde vaak niet automatisch en moet je hem controleren.
Alternatieve teksten
Elke informatieve afbeelding krijgt een alt-tekst die beschrijft wat er te zien is. Puur decoratieve beelden markeer je juist als decoratief, zodat de screenreader ze overslaat en de lezer niet vermoeit.
Echte tekst, geen platgeslagen beeld
Tekst die als onderdeel van een afbeelding in de brochure staat, kan een screenreader niet lezen. Houd tekst dus tekst. Staat er onvermijdelijk tekst in een beeld, zet die dan ook in de alt-tekst.
Voldoende contrast en taalinstelling
Lichtgrijze tekst op wit is voor slechtziende lezers lastig. WCAG hanteert een minimum contrastverhouding van 4,5:1 voor gewone tekst. Stel daarnaast de documenttaal in, zodat de screenreader met de juiste uitspraak leest.
Zo pak je het aan
Toegankelijkheid begint in het ontwerp, niet in de laatste minuut. Gebruik echte kopstijlen in je DTP-programma in plaats van tekst alleen groter te maken. Vul de alt-teksten al bij het plaatsen van afbeeldingen in. Exporteer daarna als getagde PDF. Controleer het resultaat ten slotte in Acrobat met de ingebouwde toegankelijkheidscontrole en loop de leesvolgorde na.
Een concreet voorbeeld
Een gemeente publiceerde een informatiebrochure als PDF. De tekst stond in twee kolommen. De screenreader las de eerste regel van de linkerkolom, sprong naar de rechterkolom, en terug; de inhoud werd onvolgbaar. De oorzaak was een verkeerde leesvolgorde in de tags. Na het corrigeren van de volgorde, het toevoegen van alt-teksten en het instellen van de documenttaal, las de brochure van boven naar beneden zoals bedoeld. Het ontwerp veranderde niet; alleen de onderliggende structuur werd op orde gebracht.
Veelgemaakte fouten en hoe je ze oplost
- Koppen die alleen groter en vet zijn, zonder kopstijl. Gebruik echte kopniveaus, zodat lezers per sectie kunnen navigeren.
- Volledige pagina’s als afbeelding exporteren. Dan is er geen leesbare tekst. Houd tekst als tekst.
- Alt-tekst voor decoratieve beelden. Dat maakt luisteren juist vermoeiend. Markeer decoratie als decoratief.
- Kleur als enige betekenisdrager. ‘Het rode kader’ zegt niets voor wie het niet ziet. Voeg tekst of een symbool toe.
- Denken dat de automatische controle alles vangt. Tools controleren de techniek, niet of de alt-tekst zinnig is of de leesvolgorde logisch. Handmatig nalezen blijft nodig.
Checklist toegankelijke brochure
- Document is getagd als PDF geexporteerd
- Leesvolgorde gecontroleerd, zeker bij kolommen
- Echte kopniveaus gebruikt
- Informatieve afbeeldingen hebben zinnige alt-tekst
- Decoratieve beelden gemarkeerd als decoratief
- Tekst is tekst, geen platgeslagen beeld
- Tekstcontrast minimaal 4,5:1
- Documenttaal ingesteld
- Toegankelijkheidscontrole in Acrobat uitgevoerd en handmatig nagelezen
Conclusie
Een toegankelijke brochure is geen aparte versie, maar een goed opgebouwde versie die ook visueel wint aan structuur. Begin bij de bron: echte kopstijlen, alt-teksten en een gecontroleerde leesvolgorde. Draai vandaag de toegankelijkheidscontrole op je huidige brochure en los als eerste de ontbrekende tags en alt-teksten op.
Veelgestelde vragen
Is een toegankelijke PDF wettelijk verplicht?
Voor veel overheidsinstanties in de EU geldt digitale toegankelijkheid als verplichting, gebaseerd op de WCAG-richtlijnen. Voor commerciele partijen verschilt het per situatie en land. Los van regels is het simpelweg beter bereik. Raadpleeg bij twijfel de actuele regelgeving voor jouw organisatie.
Kan ik een bestaande brochure achteraf toegankelijk maken?
Vaak wel, door tags toe te voegen, de leesvolgorde te corrigeren en alt-teksten in te vullen in Acrobat. Bij een brochure die volledig als beeld is opgebouwd, is opnieuw opmaken meestal sneller dan repareren.
Doet de automatische controle het werk voor mij?
Nee. Een controle vindt ontbrekende tags of alt-teksten, maar beoordeelt niet of ze inhoudelijk kloppen of de leesvolgorde logisch is. Menselijke controle blijft nodig.
Wat is het verschil tussen WCAG en PDF-UA?
WCAG is de brede richtlijn voor digitale toegankelijkheid. PDF-UA (ISO 14289) is de standaard die specifiek beschrijft hoe je die eisen in een PDF technisch invult. Ze vullen elkaar aan.
Bronnen
- W3C: Web Content Accessibility Guidelines (WCAG).
- ISO 14289 (PDF/UA): standaard voor toegankelijke PDF-documenten.
- Adobe Acrobat: officiele documentatie over de toegankelijkheidscontrole en het taggen van PDF’s.